قالب وردپرس پوسته وردپرس قالب فروشگاهی وردپرس وردپرس
خانه / ادبیات / آلبر کامو ، مرد بی وطن
Albert Camus

آلبر کامو ، مرد بی وطن

آلبر کامو از شناخته شده ترین چهره ها بین اهالی فرهنگ ایران زمین است. برای ما که همچون مورسو ، “بیگانه” ی کامو را زیسته ایم و با اهالی اوران به هنگام “طاعون” رنج کشیده ایم؛ زمان آشنایی با زندگی ، تفکرات و دلمشغولی های کامو فرا رسیده است حتی اگر شناخت کاملش امری محال به نظر رسد.

کامو بزرگ مردی که در فقر متولد شد ، در سختی رشد یافت ، با مهم ترین رخدادهای تاریخ بشریت در قرن بیستم زندگی کرد و هرگز از بیان حرف حق و دغدغه های بشردوستانه اش دست نکشید. در مقاله پیش رو که در دو بخش  منتشر خواهد شد تلاش شده به تمامِ ابعاد زندگی آلبر کامو پرداخته شود. (بخش اول)

 

کامو و موضع گیری های سیاسی پس از جنگ جهانی دوم:

کامو هرگز نسبت به اوضاع جهان بی اهمیت باقی نماند و نسبت به آنها واکنش های تندی از خود نشان می داد . وی جزء معدود نویسندگان فرانسوی زبان بود که در اگوست ۱۹۴۵ به طور علنی مخالفت و انزجار خود را از بمباران اتمی ژاپن توسط ایالات متحده امریکا ابراز کرد. کامو در ۱۹۵۲ پس از اینکه سازمان ملل، اسپانیای تحت رهبری ژنرال فرانکو را به عضویت پذیرفت از کارش در یونسکو استعفا داد و از معدود شخصیت های چپ بود که به سرکوب خشونت بار اعتصاب کارگران آلمان شرقی در ۱۹۵۳ اعتراض کرد و نوشت:

” هنگامی که جایی در دنیا یک نفر با مشت های خالی به یک تانک نزدیک می شود و فریاد می زند که برده نیست، چه هستیم اگر بی تفاوت باقی بمانیم؟…”.

در ۱۹۵۶  او درباره سرکوب شورش مجارستان توسط شوروی  گفت: ” امروز مجارستان برای ما همان است که اسپانیا بیست سال پیش بود”

در جولای ۱۹۵۳ پس از سرکوب خون بار تظاهرات آرام مسلمانان در پاریس نوشت : ” …همنشینی قدیمی سکوت و ظلم،  کارگران الجزایری را آواره می کند، به زاغه نشینی می اندازد،  از سر ناچاری به مرز خشونت می رساند و گاه می کشد”.  ولی تا پایان عمر کوتاهش هیچ ناآرامی به اندازه جنگ در سرزمین مادریش او را متاثر نکرد.

 

کامو و سارتر، از دوستی تا دشمنی:

در ژوئن ۱۹۴۳ در  افتتاحیه تئاتر مگس ها بود که آلبر کاموی جوان خود را به ژان پل سارتر و سیمون دوبوآر معرفی کرد. انتشار کتاب های بیگانه و افسانه سیزیف یک سالی بود که برای کامو شهرت زیادی به بار آورده بود. کامو در نشریه اش بارها آثار سارتر را معرفی کرده بود و سارتر نیز مقاله بلندی در مدح بیگانه نوشته بود اما این اولین ملاقاتشان بود. سارتر برخلاف کامو از خانواده ای بورژوا بود و از این بابت چندان راضی نبود ، در دانشسرای عالی پاریس تحصیل کرده بود و از معروف ترین فیلسوفان فرانسه شمرده می شد اما علاقه مشترک به تئاتر ، نویسندگی ، فعالیت در جبهه مقاومت علیه نازی ها و دورهمی ها در کافه فلور پاریس خیلی زود رابطه‌ی آشناییِ  این دو را  تبدیل به دوستی‌ِ محکمی کرد.

camus & sartre
تصویر ۱۲: کامو و سارتر نشسته و سیمون دوبوآر ایستاده نفر دوم و پابلو پیکاسو نفر پنجم از سمت راست

 

در بحبوحه جنگ سرد و خطر وقوع جنگ هسته ای، سارتر جانب “شوروی” و درمقابل کامو جانب “زندگی” را گرفت. کامو این نظر را داشت که ” من مخالف هر جنگ جدیدی هستم. شورش امروز به معنای طغیان علیه جنگ است” . با به دست آوردن شواهد مبنی بر وجود اردوگاه های کار اجباری شوروی ، کامو انتظار داشت تا سارتر شوروی را محکوم کند همان گونه که پیش تر با اردوگاه های آلمان نازی مخالفت کرده بود اما سارتر از این امر سر باز زد.

کامو با گرایش های بشردوستانه اش از پذیرش هر شکلی از ظلم (فاشیستی و استالینیستی)  و سازشکاری سر باز می زد اما سارتر نمی توانست در مقابل حملات فاشیستی جایگزین بهتری  برای کمونیسم شوروی بیابد و دست به سازش زد.

۱۴
تصویر ۱۳: سارتر و کامو

 

آلبر کامو در سال ۱۹۵۱ پس از دو سال انزوا و خانه نشینی در اثر بیماری سل، کتاب ” انسان طاغی” را منتشر کرد و در آن شورش و انقلاب را از نظرگاه فلسفی مورد بررسی قرار داد و علی رغم چپ بودن، انتقادات خود نسبت به کمونیسم را آشکار کرد. از این پس او همراهان خود از جمله ژان پل سارتر را از دست داد و پس از مشاجرات تند قلمی در نشریه ژانسن به سردبیری سارتر، در تنهایی خود فرو رفت .

سیمون دوبوآر در سال ۱۹۵۴ رمان دوجلدی ماندارن ها را با الهام ازموقعیت روشنفکران پاریس همچون کامو (هنری) ، سارتر (دوبروی) و خودش ( آن) و دلایل انتخاب های سیاسیشان در اروپای پس از جنگ جهانی دوم در طول جنگ سرد نوشت.

 

کامو و الجزایر:

بعد از انقلاب ۱۸۴۸ با وعده خانه و دو تا ده هکتار زمین، نیاکان کامو به همراه بیش از هزار خانواده ی فرانسوی دیگر داوطلب سفر به الجزایر تازه اشغال شده گشتند. این الجزایری های فرانسوی تبار بعدتر “پاسیاه” لقب گرفتند.

در سال ۱۹۵۴ حملات جبهه آزادی بخش ملی الجزایر  به ارگان های دولت شروع شد. این درگیری ها نهایتا به کشتارهای دسته جمعی و تخلیه دهکده ها و شکنجه مبارزان از سوی دولت فرانسه منجر شد. خواسته جبهه آزادی بخش چیزی جز استقلال کامل و ایجاد دولت الجزایری بر مبنای قوانین اسلامی نبود در حالی که کامو نوعی فدراسیون دو جامعه ای با حقوق برابر و امکان حاکمیت هر جامعه بر خود در درون فدراسیون را پیشنهاد می داد. از نظر کامو در این هنگام یک میلیون الجزایری فرانسوی تبار از نسل پنجم و ششم اولین مهاجران قرن نوزده،  مقیم الجزایر بودند که متعلق به الجزایر بودند، فرانسه نه کشورشان بود و نه سرزمین مادریشان. کاموی پاسیاه از جانب پاسیاه ها که مایل به تقسیم ثروت با اعراب یا داشتن حقوق برابر با آنها نبودند یک خائن و از جانب مبارزان مسلمان الجزایر نیز بی تجربه و ساده لوح شمرده می شد.

۱۵
تصویر ۱۴:  انقلاب الجزایر

 

آلبر کامو در طول هشت ماه سی و پنج مقاله با موضوع اوضاع الجزایر تحت عنوان “الجزایر پاره پاره”  در روزنامه اکسپرس نوشت و نهایتا در ۲۲ ژانویه ۱۹۵۶ گردهمایی عمومی در الجزایر تشکیل داد تا بین استعمارگران فرانسوی و مسلمانان بومی صلح برقرار کند. او که بارها در بدو ورودش به الجزایر به دلیل جهت گیریش به مرگ تهدید شده بود ، در نهایت نظریه آتش بس مدنی را به معنای در امان بودن توده غیرنظامیان از درگیری ها مطرح کرد که آن هم با شکست مواجه شد. پس از این کامو متقاعد شد که هیچ کس به تلاش ها و فریادهای او توجهی نشان نخواهد داد و چنین نوشت: ” این آخرین اخطار قبل از سکوت یک نویسنده است. نویسنده ای که بیش از بیست سال به جنبش الجزایر خدمت کرده است.”

برای کامو که تقریبا تمام بزرگسالی خود را در فرانسه در تبعید به سر برد، الجزایر و خاطره آفتاب طاقت فرسای ساحل مدیترانه نقطه بازگشت همیشگی او بود. همه آثار داستانی کامو در خاک الجزایر رخ می دهد. کامو قبل از این که استقلال الجزایر و اخراج هشتصدهزار پاسیاه را از تنها موطنشان ببیند از دنیا رفت.

 

آثار آلبر کامو:

کامو قبل از مهاجرت به فرانسه در سال های ۱۹۳۷ و ۳۸ دو کتاب “پشت و رو” شامل پنج مقاله و “عیش” شامل چهار جستار را به چاپ رساند.

او در یادداشت هایش برای سایر آثارش سه طرح برگزید:

۱) “سیسوفوس: چرخه پوچی” که رمان “بیگانه” ، رساله “افسانه سیزیف” ، نمایشنامه های “کالیگولا” و “سوتفاهم” زیرمجموعه اش هستند.  کامو به طور همزمان در الجزایر و قبل از مهاجرت روی این آثار کار کرد اما درفرانسه و در بحبوحه ی جنگ از سال های ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۴ به چاپ رسیدند و نام او را بر سر زبان ها انداخت.

کامو چنان سه اثر بیگانه ، افسانه سیزیف و کالیگولا را از لحاظ محتوا به هم مرتبط می دانست که ابتدا تلاش کرد تا این سه را در یک جلد منتظر کند اما با مخالفت ناشر روبرو شد. بعدتر حتی تلاش های کامو برای انتشار همزمان این سه اثر نیز به شکست خورد.

۲) “پرومتئوس: چرخه طغیان” که رمان “طاعون” ، رساله ” انسان شورشی”  و نمایشنامه های “عادل ها” و “حکومت نظامی” در این دسته اند که از سال ۱۹۴۷ تا ۱۹۵۱ انتشار یافتند.

۳)  شوربختانه مرگ کامو مجال پرداختن به طرح سوم” نمسیس : چرخه عشق ” را از او سلب کرد.

رمان “سقوط” که در سال ۱۹۵۶ به چاپ رسید و دوباره نام او را به عنوان یک رمان نویس بر سر زبان ها انداخت. “سقوط” ،تنهایی کامو را در دوره ی انزوای ناشی از مخالفت با عملکرد کمونیسم بعد از چاپ “انسان شورشی”  به خوبی بازتاب می دهد.

کامو در سال ۱۹۵۷ مجموعه شش داستان کوتاه را تحت عنوان “تبعید و پادشاهی” به چاپ رساند که دغدغه های فلسفی همیشگی کامو و همچنین نگرانیش نسبت به رابطه مسلمانان الجزایر و پاسیاه ها را نشان می دهد.

یادداشت های کامو شامل نوشته های روزانه کامو از سال های ۱۹۳۵ تا ۱۹۵۹ نیز، گنجینه ارزشمند به یادگار مانده از زندگی اوست.

پس از مرگ کامو نیز دو اثر از او به چاپ رسید. رمان “مرگ خوش”  صورت اولیه ای از تلاش های کامو بود که کم کم از لحاظ داستانی به “بیگانه” تغییر یافت. رمان ” آدم اول” هم خودزندگی نامه ای بود که مرگ ، مجال اتمامش را به کامو نداد و به صورت نیمه تمام در سال ۱۹۹۵ منتشر شد.

۱۶
تصویر ۱۵: هم اکنون حق آثار آلبر کامو به دخترش کاترین تعلق دارد.

 

دیدگاه ادبی و فلسفی آلبر کامو:

کامو را به همراه سارتر جزو پیشگامان مکتب اگزیستانسیالیم ادبی می‌دانند . اگرچه کامو همواره این عنوان را رد و از این نسبت اظهار تعجب می کرد اما واقعیت این است که مفهوم «حیات و هستی» و «رنج تنهایی و پوچی انسان»، همواره دغدغه ی  او بود.

به گفته ی خود کامو “محکومیت آدمی به مرگ” از جوانی، همه ی فکر او را تسخیر کرد.

 

منتقدین کامو را نویسنده‌ای بدبین و پوچ‌گرا می‌دانند اما او در همه‌ی آثارش رگه‌های بسیار پر رنگی از زیبایی و امید را با توصیفاتی که از طبیعت و عشق می‌کند به تصویر می‌کشد. او بارها اعتراف نموده‌است که نمی‌تواند به ادبیاتی بی‌امید – مانند نوشته های کافکا – وابسته باشد و همین جنبه او را از اگزیستانسیالیست‌ها مجزا می‌کند چرا که آن‌ها به پوچی حیات و بیهودگی عشق و شادی معتقد هستند در حالی‌که کامو تنها راه نجات بشر را عشق می‌داند.

 

به عقیده ی او،  انسان و جهان هریک به خودی خود پوچ نیستند، بلکه این پوچی ناشی از همزیستی این دو است زیرا او معتقد است که چیزهایی در جهان وجود دارند که باعث تباهی و سقوط انسان هستند.او هرگونه قصدی را در ساختن یک فلسفه‌ی پوچ انکار می‌کند و می‌کوشد پوچ انگاری ای را وصف کند که به باور او بیماری روحی ویژه‌ی روزگار ماست.

 

دریافت نوبل ادبی:

کاموی چهل و چهار ساله در سال ۱۹۵۷ جایزه نوبل ادبی را از آن خود کرد. وی از لحاظ سن ، دومین برنده جوان این جایزه است. هرچند کامو خود را به خاطر دریافت نوبل مفتخر دانست اما حس می کرد این جایزه را در پایان تلاش های حرفه ای یک نویسنده به او اهدا می کنند و او که هنوز حرف های بسیاری برای گفتن و ایده های بسیاری برای نوشتن داشت خود را دور از این موقعیت می دید. هرچند سه سال بعد مرگ زودهنگام او ، ادبیات جهان را از سایر کارهای ارزنده ی کامو محروم کرد.

۱۷
تصویر ۱۵: کامو به همراه همسرش در سوئد برای دریافت جایزه نوبل

 

۱۸
تصویر ۱۶: کامو به هنگام دریافت جایزه نوبل ادبی

تصادف و مرگ:

چهارم ژانویه ۱۹۶۰ با وجودی که کامو بلیت قطار برای سفر به همراه خانواده اش را در جیب داشت از تصمیمش منصرف شد تا به همراه خودروی دوست و ناشرش ، میشل گالیمار به پاریس برود که خودرویشان از جاده منحرف شده و به درختی می کوبد و تکه تکه می شود. کامو تنها کشته ی این تصادف در صندلی عقب خودرو نشسته بود.

۱۹
تصویر ۱۷: کامو در کنار دوست و ناشرش میشل گالیمار

سرنوشت این گونه رقم خورده بود تا کامو که  پیش تر مرگ در اثر تصادف را مرگی احمقانه خوانده بود در چهل و هفت سالگی این گونه رخت از دنیا بندد. کامو در این مدت مشغول کار بر روی نسخهٔ اول رمان تازه‌ای به نام آدم اول ، خودزندگی نامه ای راجع به کودکی او در الجزایر بود . به دوستی نوشته بود: “همهٔ تعهداتم را برای سال ۱۹۶۰ لغو کرده‌ام. این سال، سال رمانم خواهد بود. وقت زیادی می‌برد؛ اما به پایانش خواهم برد” .  این رمان بعدها در سال ۱۹۵۵ به صورت ناتمام به چاپ رسید.

 

۲۰
تصویر ۱۸: تصادفی که منجر به مرگ کامو شد

 

۲۰۰
تصویر ۱۹: مرگ کامو مهم ترین تیتر روزنامه ها

 

۲۱
تصویر ۲۰: مقبره ی آلبر کامو در گورستان لومارین

 

 

منابع :
آۀبر کامو | ژرمن بره | خشایار دیهیمی | نشر ماهی | ۱۳۸۱
قدم اول : کامو | دیوید زین میرویتز | روزبه معادی | نشر پردیس دانش | ۱۳۹۲

 

دانلود کتاب صوتی بیگانه  اثر آلبر کامو

کامو در مقدمه‌ای بر این رمان می‌نویسد: دیرگاهی است که من رمان «بیگانه» را در یک جمله که گمان نمی‌کنم زیاد خلاف عرف باشد، خلاصه کرده‌ام: «در جامعۀ ما هر کس که در تدفین مادر نگرید، خطر اعدام تهدیدش می‌کند.»…

دانلود

Powered by themekiller.com