ادبیات روسیه و شناخت بیشتر آن

ادبیات داستانی روسیه

0 263

سیری در ادبیات روسیه

ادبیات داستانی روسیه

ادبیات و آثار ادبی در هر دوره و جامعه‌ای مسائل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تاریخی آن دوره و ملت را به تصویر می‌کشند. اگر سیری در ادبیات جامعه‌ای، ما را به آن‌چه می‌خواهیم نرساند، یقیناً نزدیک‌تر خواهد کرد. به همین علّت، با توجه به تاریخ پرفراز و نشیب کشور روسیه و نقش کلیدی نویسندگان روس و آثار ادبی آن‌ها لازم است هرچند اندک دربارۀ وضعیت ادبی روسیه در قرن بیستم بدانیم.               ادبیات روسیهتعریف ادبیات از زبان لِتمان 

یوریا میخائیلیویچ لتمان، ادیب و منتقد برجسته‌ی روس در توصیف ادبیات این‌گونه می‌نویسد:” ادبیات هیچ‌گاه انبوهی نوشته با ساختار یکنواخت و غیرمشخص نیست، ادبیات نه تنها یک ساختار سازمان یافته است؛ بلکه خود به عنوان مکانیزمی سازمان‌دهنده عمل می‌کند.” این ویژگی به ادبیات این امکان را می‌دهد تا توانایی اندوختن و به وجود آمدن مفاهیم تازه را به هنگام خواندن هر اثر در هر زمانی داشته باشد.

 معروف‌ترین نویسندگان روسی قرن 19

لئو تولستوی

لِئو نیکلایِویچ تولستوی (1910-1828)، فعال سیاسی، اجتماعی و نویسنده‌ی کلاسیک روسی بود. رمان‌های جنگ و صلح و آناکارنینا از بهترین نمونه‌های ادبیات داستانی جهان هستند.

لئو تولستوی
لئو تولستوی

                                                                   

دیدگاه تولستوی به هنر چگونه بود؟ 

تولستوی عمیقا پایبند بود به اینکه هنر خوب باید از خشک مقدسی و قضاوت ما کم کند و مکملی برای مذهب در پروردن مهربانی و کردار نیک باشد. تولستوی فهمید که تصویر ذهنی ما از دیگران مشوق و محرک بزرگ ما در روابط‌مان، اقتصادمان و سیاست‌مان است. او تشنگی به این ایده را بیدار کرد که هنر می‌تواند وسیله اصلی باشد برای دستیابی به درک دقیق‌تر و مهربان‌تر ذهن و زندگی دیگران.

آثار لئو تولستوی
شیطان

کتاب صوتی شیطان، نوشته‌ی لئو تولستوی است. راوی این کتاب سوم شخص مفرد است. کتاب صوتی شیطان روایتگر زندگی دو برادر به نام‌های یوگنی ایرتنیف و آندری است. با فوت پدر این دو بردار ارثیه هنگفتی به آ‌ن‌ها می‌رسد. این دو برادر در یک دو راهی بسیار سخت گیر کرده‌اند؛ اینکه ارثیه را برای خود نگهدارند یا اینکه همه آن برای پرداخت بدهی‌های پدر بدهند.

سعادت زناشویی

کتاب صوتی سعادت زناشویی، اثر پایانی تولستوی است. روایت ازدواج دختری کم سن و سال با مردی 37 ساله. موضوع اصلی کتاب وفاداری به عشق است. از نظر تولستوی اثر پایانی‌اش نوعی افشاگری زندگی زناشویی است.

مرگ ایوان ایلیچ

تولستوی در ایوان ایلیچ با نگاهی فلسفی به مرگ پرداخته است. موضوع داستان دربارۀ یک قاضی است که متوجه می‌شود که مرگش نزدیک است و هیچ‌کدام از نزدیکان وی؛ حتی خانوداه‌اش نسبت به از دست دادنش احساس غم نمی‌کنند. او که در تمام عمرش، خودش را تنها با اشراف‌زادگان مقایسه می‌کرده و در فکر مال‌اندوزی بوده است اکنون با دیدن رفتار خانوداه‌اش و تجربه‌ی نزدیکی مرگ، دچار پریشانی و اضطراب می‌شود.

کتاب مرگ ایوان ایلیچ

لئو تولستوی

کوپن جعلی

کتاب صوتی «کوپن جعلی»، رمان کوتاه دو قسمتی از تولستوی است. نگارش این اثر دو سال طول کشید. این کتاب، 20 بخش دارد. موضوع داستان در مورد پسربچه‌ای است که قیمت یک کوپن را دستکاری می‌کند تا به هدف خود برسد اما در ادامه اتفاقاتی رقم می‌خورد که باعث می‌شود زندگی این پسربچه از مسیر عادی خود خارج شود. درون‌مایه‌ی کتاب، مذهبی است و تولستوی در کتاب صوتی کوپن جعلی، اعتقاد دارد که اعمال انسان همواره سیری پیوسته دارد.

فئودور داستایُفسکی

فئودور داستایفسکی
فئودور داستایُفسکی

فئودور داستایفسکی( 1881-1821)، نویسنده‌ی مشهور و تأثیرگذار اهل روسیه بود. ویژگی منحصربه‌فرد آثار وی، روانکاوی و بررسی زوایای روانی شخصیت‌های داستان است. بسیاری او را بزرگترین نویسنده‌ی روان شناختی جهان به حساب می آورند.

آثار برتر فئودور داستایفسکی
جنایت و مکافات

کتاب صوتی جنایت ومکافات، یکی از شاهکارهای داستایفسکی است. موضوع داستان راجع به مردی است به نام راسکولنیکُف که مرتکب چندین قتل می‌شود و کارش به جنون می‌کشد. در جریان زجری که او برای خطایی که مرتکب شده می‌کشد، عاشق دختری به نام سونیا یک دختر فاحشه می‌شود. عشقی که از آن به عنوان رستگاری یاد می‌کند. این کتاب در کنار داشتن اساسی مذهبی و اجتماعی روایت عشق را نیز به تصویر می‌کشد.

کتاب جنایات و مکافاتقمارباز

کتاب صوتی «قمارباز» یکی از آثار معروف «فئودور داستایفسکی» است که در زمان اندکی نوشته شده است. او در این داستان دست به انتقاد از  قمار و اثرات مخرب آن بر زندگی زده است. تجربه‌ای که خود نویسنده از قمار داشت، باعث نوشتن این کتاب شد.

کتاب قمارباز

برادران کارامازوف

آخرین اثر عظیم فئودور داستایفسکی برادران کارامازوف است که در حدود شصت سالگی نویسنده منتشر شد. موضوع کلی داستان در مورد خانواده‌ی کارامازوف است که سرپرست خانواده، مردی ثروتمند و دچار فساد اخلاقی است. یکی از شخصیت‌ها، ایوان کارامازوف،  داستانی تودرتو به نام مفتش بزرگ را برای ما نقل می‌کند. او تصور می‌کند که بزرگترین رویداد الهیات مسیحی، ظهور دوباره مسیح موعود واقعا رخ داده است. مسیح واقعا برگشته است. او چند صد سال پیش در اوج قدرت کلیسا کاتولیک در اسپانیا ظهور کرده است.

 

 

ادبیات روسیه در قرن 20، چه تحولاتی داشت؟

در قرن بیستم، در ادبیات روسیه، چهره‌های متفاوتی به وجود آمدند که از متن ادبیات به واقعیات دهه‌ی 80 راه یافتند. شخصیت‌هایی که از خلال رمان‌های مشهوری مثل “فراموشکار” اثر چنگیز آیتماتوف،“آتش” از والنتین راسپوتین، “لباس‌های سفید” از ولادیمیر دودینتسُف و بسیاری دیگر به جامعه راه یافتند. ادبیات روسیه در قرن 19 و 20، در حقیقت بازتاب افکار اجتماعی و سیاسی جاری در بطن جامعه بود.

 

وظیفه‌ی نویسنده‌ی قرن 20 چه بود؟ 

ادبیات برای بیان اندیشه‌ها و تفکرات مختلف سیاسی، اجتماعی و فلسفی مورد استفاده قرار می‌گرفت. نویسنده وظیفه‌ی خطیری بر عهده داشت. وظیفه‌ی او، شکل دادن به آگاهی، بینش اجتماعی و مسائل روحی و معنوی جامعه بود. باید چشم همگان را به روی حقیقت می‌گشود. حوادثی که در آستانه‌ی سال‌های 80 و 90 قرن بیستم در روسیه رخ داد، کاملاً غیرمنتظره بود و توانست جریانات ادبی روسیه را به شت تحت تأثیر قرار دهد.

تغییر فرم اثر در داستان نویسی روسیه

در نتیجه‌ی این حوادث، از جمله فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، نه تنها فرم، شکل ادبیات، زندگی ادبی و پویایی و جهت‌گیری آن تغییر یافت؛ بلکه در واقع ماهیت وجودی ادبیات نیز تغییر کرد. تصورات درباره‌ی نقش و وظیفه‌ی ادبیات در زندگی و سرنوشت جامعه نیز دچار دگرگونی شد. عملکرد نویسنده و چگونگی برقراری ارتباط با خواننده نیز تغییر یافت. اگرچه این تغییر و تحولات در همه‌ی ابعاد جامعه و فرهنگ و هنر هم به وجود آمد؛ ولی در ادبیات بیشتر خود را نشان داد. اثر ادبی، دیگر به عنوان کتاب زندگی و نویسنده به عنوان معلم زندگی نمود نداشتند.

آثاری از دهه‌های گذشته‌ی قرن بیستم به ادبیات اواخر دهه‌ی 80 و اوایل دهه‌ی 90 راه یافتند. آثاری چون رمانِ “ما” از یوگنی زامیاتین، “بذرهای شوم” و “قلب سگی” از میخائیل بولگاگف، آثار حماسیِ آندری پلاتوف و رمان “انبار نمک” از باریس پیلنیاک، “دکتر ژیواگو” از بوریس پاسترناک، “دعای آمرزش” از آنا آخماتووا به ادبیات دوران معاصر راه یافتند.

 

میخائیل بولگاکف

میخائیل آفاناسیویچ بولگاکُف (1940-1891)، نویسنده و نمایشنامه‌نویس مشهور روسی در نیمه‌ی اول قرن بیستم است. از آثار بولگاکف رمان مرشد و مارگاریتا، دل سگ، برف سیاه، مرفین و تخم مرغ‌های شوم به فارسی ترجمه شده‌اند.

میخائیل بولگاکف
میخائیل بولگاکف
مرشد و مارگاریتا

این رمان در میانۀ سال­های 1928 تا 1940 نوشته شده‌­است. کتاب صوتی مرشد و مارگاریتا برگرفته از ناخودآگاه شخصی نویسنده است. بستر داستان در سه جهان جریان دارد: شوروی، اورشلیم و دنیای خیالی بولگاکف که در نهایت به نقطه‌­ای واحد می­‌رسند. روایت مهم دیگری که در جریان است عشق مرشد به مارگاریتاست که از دو طبقه‌ی متفاوت‌اند و عشقشان ناممکن به نظر می‌رسد. درون­‌مایه‌ی داستان تلاش انسان برای حقیقت­‌یابی و عدالت و ماندن در این راه است.

 

میخائیل شولوخوف

میخائیل آلکساندروویچ شولوخف (1984-1905)، نویسنده‌ی روسی و برنده‌ی جایزه‌ی ادبی نوبل بود. از آثار برجسته‌ی او می‌توان به دُن آرام، سرزمین نوآباد و سرنوشت یک انسان اشاره کرد.

 

میخائیل شولوخوف
میخائیل شولوخوف

 

سرنوشت یک انسان

کتاب صوتی سرنوشت یک انسان، داستان زندگی مردی را روایت می‌کند که سرنوشت وی، در طی دو جنگ جهانی به‌ صورت غم‌انگیزی شکل می‌گیرد. او تمام دارایی‌های معنوی خود مانند خانواده، آزادی و… را توسط نازی‌های آلمان از دست می‌دهد.
کتاب «سرنوشت یک انسان» با نثری روان زندگی سرشار از درد و رنج و سختی در دوران جنگ جهانی و  همچنین مشکلات و درد‌های روحی بعد از آن را به تصویر می‌کشد. این کتاب همواره به روحیه و سرنوشت شکست‌ناپذیر انسان در دنیا تأکید دارد.

 

                                                                                                                 

 

 

 

بوریس پاسترناک

بوریس پاسترناک (1960-1890)، شاعر و نویسنده‌ی روسی است که او را بیشتر به سبب اشعارش در روسیه می‌شناسند اما نثر ادبی او نیز بسیار زیبا و پرکشش است. از آثار محبوب او می‌توان به مجموعه شعر بر فراز حصارها، تولدی دیگر و دکتر ژیواگو اشاره کرد.

بوریس پاسترناک
بوریس پاسترناک
دکتر ژیواگو

کتاب صوتی دکتر ژیواگو، نوشته بوریس پاسترناک، شاعر و نویسنده‌ی روس است که در سال 1985 موفق به کسب جایزه‌ی نوبل ادبیات شد. در این کتاب علاوه بر پرداختن به مفهوم عاشقانه؛ مسیر اصلی داستان، یک مسیر و محتوای سیاسی را دنبال می‌کند. داستانی حماسی که در داستانی عاشقانه ادغام می‌شود.  این کتاب توصیفات زیبایی را برای شنیده شدن با خود دارد. کتاب صوتی دکترژیواگو روایت زندگی یک پزشک شاعرپیشه است که دو زن در زندگی او هستند. بوریس پاسترناک، علاوه بر رمان‌نویسی شاعر توانایی است. شاید بتوان گفت در شعر تجربه‌ی بیشتری دارد تا نثر اما او در “دکتر ژیواگو” با نثری شفاف و جذاب مخاطب را شیفته‌ی خود می‌کند.

 

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.